• DOLAR
    5,3549
    % 0,05
  • EURO
    6,0711
    % 0,06
  • ALTIN
    214,4286
    % 0,20
  • BIST
    91.800,86
    % -0,46
Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

Aybüke SENGİR/ [email protected]

 

Bozuk paralarımız bugüne kadar, gerek enflasyon gerekse tarihsel değişimle TBMM’nin açılışından bu yana sürekli değişime uğradı. Aşağı yukarı 96 adet farklı para basıldı, bunlara ek olarak da yaklaşık 37 adet hatıra nitelikli tedavül parası basıldı. Toplamında 133 gibi bir sayı ortaya çıkıyor. Fotoğraflarla birlikte hatırlatma yapacağım, bakalım Cumhuriyet dönemi boyunca basılan en ilginç özellikte paralar nelermiş…

HATIRA PARASI İLE HATIRA NİTELİKLİ TEDAVÜL PARASI KARIŞTIRILIYOR

Hatıra parası koleksiyonerler için oldukça sınırlı sayıda ve nominal değeri reel değerinden düşük olarak üretilir. Örneğin üzerinde 50 lira yazan, gerçek değeri 500 lira olan 1000 adetle sınırlı altın para gibi. Hatıra nitelikli tedavül parası ise çoğunlukla o yıla özel olarak normal tertipten daha az sayıda basılıp tedavüle verilen paraya deniyor. Örnekle açıklayacak olursak sırasıyla;

1970 2 1/2 lira şaban kılıçtan üstündür

1979 5 lira aile planlaması-herkes için yiyecek

1990 1000 lira çevremizi sevelim koruyalım

1995 25.000 lira 1995 dünya hoşgörü yılı

1996 50.000 lira dünya gıda zirvesi Roma

1999 100.000 lira türkiye cumhuriyeti’nin 75.yılı ve halen kullanımda olan 2012 1 lira sayıştayın 150.yılı

2012 1 lira türkçe olimpiyatları 10.yıl

2016 1 lira 15 Temmuz Şehitleri ve Gazileri anısına.

Bu paralar daha çok 10-500 bin arası tirajla basılmıştı, 2012’de 1’er milyon, 2016’da ise tam 70 milyon adet basılıp amacını aşmıştı.

ŞİMDİYE KADAR BEŞ FARKLI PARA BİRİMİNDE PARAMIZ BASILDI

Bunlar sırasıyla para, kuruş, lira, yeni kuruş ve yeni lira. 1 lira 100 kuruşa eşitken, 1 kuruş 40 paraya eşitti. Osmanlı döneminde ise bu birimlere ek olarak bugün argo ve yerelde hala kullanılan akçe, mangir, kaime/kayme, fındık, yirmilik gibi birimler kullanılıyordu.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

TÜRKİYE’NİN İLK PARALARI: 100 PARA, 5 KURUŞ, 10 KURUŞ VE 25 KURUŞ

Bu paralarda yıllar Hicri takvime göre, yazılarsa osmanlı alfabesinde yazılmıştı. 25 kuruşluk para halk arasında manda gözü olarak biliniyor. Miladi takvim kullanımına geçilmesiyle 1926 ve 1928 yıllarında tekrar basılan bu paralar bu sefer Osmanlı alfabesiyle ancak Miladi takvimle basılmıştı. 1926 yılındaki 25 kuruş sadece 28 bin adet, 1928 yılındaki 100 para, 5 ve 10 kuruş ise sadece birkaç bin adet basıldığı için bugün en değerli koleksiyon paralarımızdan.

BUGÜNE KADAR BASILAN 96 PARANIN YARIYA YAKININDA ATATÜRK RESMİ YOK

Atatürk resmi olan ilk para 1934 tarihli oldukça egzotik bir para olan 100 kuruş. Atatürk’ün olmadığı paraların tura kısmında genellikle ay-yıldız ya da delik bulunmankta. Bunun istisnası ise 1940-1941 yıllarında basılan İsmet İnönü’lü 1 liraydı. Tarih boyunca birçok ilginç ve garip para piyasaya sürülmüştü. Bunlardan biri az önce bahsettiğim 1934 yılındaki 100 kuruştu.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

EN İLGİNÇ PARA: 100 KURUŞ

Tarih boyunca birçok ilginç ve garip para piyasaya sürülmüştü. Bunlardan biri de 1934 yılında basılan 100 kuruş. O sırada 1 liralık banknot dolaşımda olmasına rağmen 830 milyem gümüşten 718 bin adet 100 kuruşluk para basılmıştı. Bu paranın bir başka özelliği de 3 farklı kalıp kullanıldığı için yazı kısmındaki yıldızın 3 farklı boyutta basılmış olması. Ayrıca bu para latin alfabesi ya da bir başka deyişle yeni alfabe ile basılan ilk paramızdı.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

EN ÇOK HAKSIZLIĞA UĞRAMIŞ PARA: 25 BİN LİRA

1995 yılında hayatımıza giren bu para 2001 yılında ufalıp 2004 yılında son kez basılarak hayatımızdan çıkmıştı ancak yakınları olan 10 bin ve 50 bin lira 1 ve 5 yeni kuruş/kuruş olarak yoluna devam ederken bu para unutulmuş gitmişti. Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

İKİNCİ HAKSIZLIĞA UĞRAYAN PARA İSE 1984’DEKİ 20 LİRA

Bu paradan önceki şeride paralarımız alüminyumdan basılmaktayken bu para ve  50 ve 100 liralarla birlikte günümüzdeki bakır-nikel-çinko tipi alaşıma geçildi. 1985 yılında bu paranın basımı tamamen durdurulup 1990’a kadar alüminyumdan 25 lira basılmaya başlandı. Stokta fazladan alüminyum kalmış sanırım.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

ÇAPI EN BÜYÜK OLAN : 5 LİRA

Çapı en büyük para 32.5mm ile 1974-1979 yıllarında arasında basılan devasa 5 lira. Ancak bu para en ağır para değil.En ağır paralarımız 12 gramlık ağırlıkları ile 100 kuruş, İnönülü 1 lira ve onun muadili Atatürk’lü 1 lira’dır.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

EN KÜÇÜK VE EN HAFİF: 1 KURUŞ

En küçük ve en hafif para ise 1975-1977 yılları arasında basılan 1 kuruş. Alüminyumdan dökülen bu para sadece 14 mm çapında ve 0.9 gram ağırlığında. Karıncalar ve sivrisinekler de kullanabilsin diye basılmış sanırım.

Cumhuriyet boyunca Türk madeni parası

 

 

 

 

 

Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

  • ÇOK OKUNAN
  • YENİ
  • YORUM
%d blogcu bunu beğendi: